Ğazar Pʿarpetsʿi̇’ni̇n Anlatısında Eftali̇tleri̇n Vahaneanc Ayaklanmasındaki̇ Etki̇si̇ Ve Temsili

Abstract

Bu çalışma, V. yüzyıl Armenia müverrihlerinden Ğazar Pʿarpetsʿi’nin eserinde yer alan Eftalitlerin, Güney Kafkasya’daki Sasani yönetimine karşı Hristiyan ayaklanması olan Vahaneanc isyanı (482- 484) bağlamındaki tarihsel etkisini ve temsiliyetini incelemektedir. Pʿarpetsʿi’nin olaylara dair kayıtları, diğer birincil tarihi kaynaklarla karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve dönemin tarihsel bağlamı içinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, eserin 1891 tarihli Venedik baskısı ile 1904 tarihli Tiflis baskısına dayanan Grabarca edisyon kritiği esas alınmıştır. Pʿarpetsʿi’nin ilgili kaydı, ele alınan dönemin çağdaşı olan Yunan, Süryani ve Alban tarihi kaynaklarındaki verilerle karşılaştırılarak incelenmiş, bu çerçevede Eftalitlerin etki ve temsil durumları, Hun dünyası içindeki konumu da ele alınmıştır. Bunun yanı sıra 484 yılında Peroʿz’un Eftalitler karşısında uğradığı ağır yenilginin, Güney Kafkasya’daki Hristiyan isyanlarının seyri üzerindeki belirleyici etkisi gösterilmeye çalışılmıştır. Eftalitlerin Sasaniler karşısındaki askerî başarıları, doğrudan bir ittifak ilişkisi bulunmaksızın, Hristiyan isyancılar açısından dolaylı bir kurtarıcı unsur haline gelmiş ve ayaklanmanın başarıya ulaşmasını sağlamıştır.