Kültürel Antropoloji Bağlamında Aleksander Mardkowicz’in “Hacı Baba” Uzun Şiirinin Çözümlenmesi

Abstract

Globalleşme millî kültürleri etkilemiş, giderek ulusal renk ve ahenklerden uzaklaşmasına neden olmuştur. Karay Türkleri ise bu tehlikeyi 19. yüzyıldan itibaren hissetmeye başlamış, aynı dini inançta oldukları İsrailoğullarından (Yahudiler) farklı bir millî kimliğe sahip olduklarını kanıtlamaya çalışmışlardır. Bu çalışmayı yürütenlerin başında ise Aleksander Mardkowicz’in “Hacı Baba” uzun şiirinin kahramanı Awraham Firkowicz gelmiştir. O, Karay tarihinde ilk antropolog, arkeolog olarak yer almış, çok geç yaşlarında eğitim almasına rağmen İbraniceyi mezar taşlarını araştıracak, Mısır’dan Yerusalim’e kadar elyaz malarını derleyecek ve koleksiyon oluşturacak derecede iyi öğrenmiştir. 1839 yılında Çarlık yönetiminin Karay kimliğiyle ilgili sorularına yanıt aramak için kültürel antropolojik çalışmalarını başlatan ve ömrünün sonuna kadar devam ettiren Firko wicz edindiği sonuçları “Masa uMriva”, “Avne Zikkaron” gibi önemli kitaplarında yayımlamıştır. Onun bilimsel çalışmaları ölümünden sonra büyük tartışmalara yol açmış, Yahudi bilginlerince eleştirilmiştir. Fakat zamanla büyük Karay bilgininin millî kimlikle ilgili tespitleri doğrulanmıştır. “Karay Avazı” dergisinin kurucusu Aleksander Mardkowicz yedi bölümden oluşan “Hacı Baba” adlı uzun şiirinde Awraham Firkowicz’in yaşam öyküsünden bahsetmiş, onu Karayların en ünlü kişilerinden biri olarak övmüştür. Uzun şiirde Karay kimliği sorunu bir daha dile getirilmiş ve özellikle de Rabbanlarla Karayların kıyaslaması yapılmış, aynı zamanda Karay ve Türk kelimeleri aynı “antropolojik küme”de yer almıştır.