Ekstremal şəraitlərdə işləyən insanların psixoloji dayanıqlılığı və psixopatoloji vəziyyətləri arasındakı əlaqənin təhlili

Abstract

Bu dissertasiya işi ekstremal şəraitdə işləyən insanların psixoloji dayanıqlılıq səviyyəsi ilə psixopatoloji simptomlar arasındakı əlaqənin tədqiqinə həsr olunmuşdur. Tədqiqatın əsas məqsədi psixoloji dayanıqlılığın bu peşə sahiblərində psixopatoloji vəziyyətlərlə necə əlaqələndiyini və sosial-demoqrafik faktorların bu əlaqəyə təsirini empirik olaraq müəyyənləşdirməkdir. Birinci fəsildə psixoloji dayanıqlılığın mahiyyəti, onun formalaşmasına təsir edən amillər, həmçinin psixopatoloji vəziyyətlərin nəzəri izahları geniş ədəbiyyat icmalı əsasında təhlil edilmişdir. Ekstremal şəraitdə çalışan insanların emosional sabitliyi, streslə mübarizə üsulları və travmaya reaksiyaları haqqında məlumatlar oxucuya aydın və sistemli şəkildə təqdim edilmişdir.İkinci fəsildə tədqiqatın praktik tərəfi təsvir olunmuşdur. Tədqiqat 20–55 yaş aralığındakı 102 nəfər Fövqəladə Hallar Nazirliyi əməkdaşı ilə aparılmışdır. Sorğular sosial-demoqrafik suallar, Qısa Simptom Testi və Yetkinlər üçün Psixoloji Dayanıqlılıq Testi vasitəsilə toplanmışdır. Toplanmış məlumatlar IBM SPSS 31.0 proqramında emal edilmiş, əvvəlcə məlumatların paylanması yoxlanılmış, daha sonra nəticələrə uyğun statistik testlər seçilmişdir. Bu mərhələdə həm qruplar arasındakı fərqlər, həm də dayanıqlılıq-simptom əlaqələri ayrıca qiymətləndirilmişdir. Üçüncü fəsildə əldə olunan nəticələr daha aydın və başa düşülən formada şərh edilmişdir. Tədqiqat göstərmişdir ki, psixoloji dayanıqlılıq yüksəldikcə psixopatoloji simptomların — depressiya, təşviş, somatizasiya və digər emosional çətinliklərin — azalması müşahidə olunur. Yəni dayanıqlı şəxslər stresli vəziyyətlərə daha rahat uyğunlaşır və psixoloji yüklənməni daha yaxşı idarə edirlər. Dayanıqlılığın müəyyən alt komponentlərinin — xüsusilə ailə harmoniyası, sosial dəstək və özünüqavrayışın — simptomların səviyyəsini əhəmiyyətli şəkildə proqnozlaşdırdığı müəyyən edilmişdir. Həmçinin demoqrafik faktorların və növbəli iş rejiminin psixoloji vəziyyət üzərində təsiri də statistik olaraq təsdiqlənmişdir. Tədqiqat zamanı irəli sürülmüş bütün fərziyyələr empirik nəticələrlə dəstəklənmişdir (p < 0,05). Dissertasiya nəticə və praktik tövsiyələrlə tamamlanmış, istifadə edilmiş ədəbiyyat və əlavələr səliqəli şəkildə təqdim edilmişdir.