http://hdl.handle.net/20.500.12323/7097 PhD in Folklore Sat, 18 Apr 2026 10:59:39 GMT 2026-04-18T10:59:39Z http://localhost:80/jspui/retrieve/a6cdbb5a-d8aa-437e-a4cc-7990dd0790b2/agazanfargizi.jpg http://hdl.handle.net/20.500.12323/7097 http://hdl.handle.net/20.500.12323/8253 Title: Türk kültüründe şaman-ozan ilişkisi ve geleceği öngörme motifi Mönke Biy örneğinde Authors: Gazanfargizi, A. Abstract: Öngörücülük genel olarak türk masal, rivayetlerinde kullanılan bir motifdir. Özellikle, halk hikayelerinde aşıkların geleceği görme ve beyan etme yeteneklerinin Şamanlardan kalma bir özellik olduğunu görmekteyiz. Makalemizde şaman-ozan ilişkisi açısından Mönke Biyin geleceği öngörme yeteneği hakkında konuşacağız. Mönke Biy örneği aşıkların gelecek olayları önceden söylemesinin yıllarca boş kehanet olmadığını ve gerçeklik payı olduğunu göstermektedir. Makalemizde arama tarama, kıyaslama metotlarını kullanarak öngörücülük motifini tarihi süreçte değerlendirecek ve Mönke Biy yaratıcılığındaki yansımasından bahsedeceğiz. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/8253 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/7099 Title: Türklerde güneşe saygi: Çile gecesi Authors: Gazanfargizi, Aynur Abstract: Çile gecesi, Azerbaycan Türklerinin yaşadıkları İran’da, Türkiye’de ve Azerbaycan’da kutlanmaktadır. Dünyanın kuzey yarımküresinde yılın en uzun gecesi, Çile gecesidir. Bu gece Şemsi yılının, Dey ayının başlangıç gecesi, Azer ayının sonuncu gecesidir. Çile'yi soğukluk derecesine göre iki kısma bölerler: Büyük Çile ve Küçük Çile. Büyük Çile, 40 gün devam eder. 21 Aralık’ta başlar ve 31 Ocak’a kadar devam eder. Küçük Çile 20 gün sürer. 1 Şubat itibarıyla başlar ve 20 Şubat’ta biter. “Çile” sözüne Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügati’t-Türk aslı sözlüğünde de rastalanmaktadır. Sözün anlamı sözlükte “yeşermek, başlangıç” olarak verilmiştir. Çile gecesinde nişanlı kızlara hediyeler verilir; bereket getirmesi için kalabalık sofralar kurulur. Küçük kız çocuğu kışı temsil edecek şekilde bembeyaz giydirir. Ayaz Ata gelir ve hediyeler dağıtır. Çile gecesi özellikle Orta Asya’da Narduğan bayramı olarak kutlanmaktadır. Narduğan “güneş doğan” demektir. Makalemizde bu konu arama-tarama ve kıyaslama metodları ile derinlemesine işlenmiştir. Özellikle Çile gecesi ve Narduğan bayramlarının aynı bayram olması bağlamında Türklerde ağaç kültüne saygı ve ağaç süsleme geleneğinden de bahsedilerek eski Türk inancının izleri bayramlarda aranmıştır. Çalışmada, Ayaz Ata’nın Noel Baba olduğu, Çile gecesinin Yılbaşına kaydığı ve Yılbaşı olarak kutlanmakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sun, 03 Dec 2023 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/7099 2023-12-03T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/6074 Title: Folklorun ədəbiyyatın və fəlsəfi fikrin yaranmasına təsiri-Qarabağdan toplanmış mətnlər əsasında Authors: Qəzənfərqızı, Aynur Abstract: Qarabağ ən qədim yaşayış məskənlərimizdən biridir. Burada yaranmış folklor mətnləri də istər formaca, istər janrca, istərsə də məzmunca müxtəlifdir. Xüsusilə 19-cu əsrdə millətlərin özünü tanıması və idrak etməsi ilə yazılı ədəbiyyatda folklor mətnlərinə müraciətin çoxaldığı bir vaxtda Qarabağda yayılmış folklor mətnlərinin yazılı ədəbiyyatda istifadə edilməsinin səbəbi də məhz bu müxtəliflikdir. Qarabağda yayılmış miflər, nağıllar, əfsanələr, atalar sözləri, bayatılar yazılı ədəbiyyatda bəzən dəyişdirilərək, bəzən isə olduğu kimi istifadə edilmişdir. Qarabağ folklor mühiti orada yetişmiş ziyalıların fəlsəfi fikirlərinin formalaşmasında da ciddi rol oynayır. Bunu da Qarabağlı ədiblərin əsərlərindən asanlıqla görmək mümkündür. Bu tədqiqatın məqsədi Qarabağ bölgəsində yayılmış folklor mətnlərinin yazılı ədəbiyyatda istifadə məqamlarını və şəkillərini araşdırmaqdır. Qeyd edək ki, araşdırmamız həm yazılı, həm də şifahi ədəbiyyatda mövcud mətnlərdən istifadə edilərək işlənmişdir. Daha öncə folklor və yazılı ədəbiyyatın qarşılıqlı əlaqəsi haqqında araşdırmalar aparılsa da, məqaləmiz məhz Qarabağda yayılmış mətnlərin ədəbiyyatda işlənməsinə dair ilk elmi yazıdır. Bu məqalə özəlliklə, ədəbiyyatda işlənmiş Qarabağ folklor mətnlərini, ədəbiyyat və folklor janrlarının oxşarlığını araşdıran tədqiqatçılara yardımçı olacaq. Tədqiqat zamanı mətnlərin toplanması, araşdırılması və qarşılıqlı müqayisəsi metodlarından istifadə edilmişdir. Mon, 01 Aug 2022 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/6074 2022-08-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/5371 Title: Türk mitolojisinde bazi mitolojik varliklarin dönüşümü Authors: Gazanfargizi, Aynur Abstract: Dönüşüm konusu her zaman araştırmacıların dikkatini çeken bir konudur. Nitekim, Stith Thompson da kendi araştırmasında dönüşüm konusuna büyük yer vermiştir. Daha sonra Metin Ergun da genel Türk dünyasındaki efsanelerin dönüşüm motiflerini işlemiştir. Konu üzerinde Kazakistan, Azerbaycan vb. Türk Cumhuriyetlerinde araştırmalar yapılmış, dönüşüm konusuna değinilmiştir. Belirtmeliyiz ki konu ile ilgili araştırmalara ihtiyaç vardır, bu yüzden de dönüşüm motiflerinin Türk mitolojisindeki önemini araştırma gereği duyulmaktadır. Genel Türk masallarına, destanlarına ve rivayetlerine kısaca göz atıldığında insanın hayvana yahut hayvanın insana dönüşme motifi görülmektedir. Çalışmanın amacı mitolojik varlıkların dönüşümünün sadece mitlerde değil, pek çok halkbilim türevlerinde mevcut olduğunu göstermektir. Çalışmada evvela dönüşüm hakkında bilgi verilmiştir. Hakkında yapılan araştırmalara kısaca değinilmiştir. Daha sonra dönüşümün sebepleri, dönüşüm motifleri ve motiflerin Türk mitolojisindeki önemi araştırılmıştır. Türk mitolojik düşüncesinin ilk etaplarında insan kendini hayvandan ayırt etmezdi. Kolayca ceylana, keçiye vb. dönüşebiliniyordu. Sadece hayvan değil, yine mitolojimizde kutsallığına inanılan kuşlara ve nesnelere, yani taşa ve sema cisimlerine de dönüşülürdü. Bu dönüşümler mitolojide ruhun ve doğanın uyumu olarak kabul edilmiştir. Biraz daha genelleştirirsek, dönüşüm beraberlik hukukuna inançtan başka bir şey değildir. Bu mitolojik düşüncenin iki farklı etaptan geçtiğini söylemek mümkündür. Birinci etap, ruh ile doğanın tamamen beraber olduğuna inanılan etaptır. İkinci etapta insanın artık yavaş yavaş doğanın derinliklerinden uzaklaştığını görmek mümkündür. Bu çalışmada alan araştırması, tarama yöntemi ve karşılaştırmalı metot kullanılarak dönüşüm, dönüşüm sebepleri, dönüşüm motifleri analiz edilmiştir. Çeşitli kaynaklar taranmış ve metin üzerinde tarama ve analiz yapılarak doğru sonuca ulaşılmıştır. Wed, 24 Nov 2021 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/5371 2021-11-24T00:00:00Z