http://hdl.handle.net/20.500.12323/160 2026-04-04T03:29:07Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/7903 Title: Orta əsr Şəmkir şəhər yerindən tapılmış daş qazan Authors: Dostiyev, Tarix Abstract: Şəmkir şəhər yeri Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında, Şəmkirçayın sahilində, 40˚50´70,10´´- N, 46˚07´24,10´´- E koordinatlarda, dəniz səviyyəsindən 316, 3 m hündürlükdə yerləşir. Şəhər yerində 2006-2022-ci illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkarlanmış çoxsaylı artefaktlar müxtəlif təyinatlı olub alət və silahlardan, məişətdə işlədilən qab-qacaqdan, pəncərə şüşəsi nümunələrindən, inşaat materiallarından, bəzək əşyalarından və sikkələrdən ibarətdir. Həmin tapıntılar şəhər sakinlərinin istehsal mədəniyyəti, hərb sənəti, məişəti, ticarət əlaqələri, estetik idealları və zövqlərinə dair qiymətli mənbələrdir. Tapıntılar arasında şəhər sakinlərinin məişəti ilə bağlı artefaktlar kütləviliyi ilə fərqlənir. Orta əsr Şəmkir şəhər sakinlərinin məişətində saxsı, fayans, metal, şü-şədən müxtəlif təyinatlı qablarla yanaşı həm də məhdud miqdarda daş qablar-dan istifadə olunurdu və arxeoloji qazıntılar zamanı onların bəzi nümunələri aşkarlanmışdır. Talk daşından qazan qırıqları, Zəyəm daşından qapaq, piy-danlar belə tapıntılardandır. 2023-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/7902 Title: Soyuqbulaq nekropolundan tapılmış dəmir dövrü silahları Authors: Bədəlov, Əkbər; Bayramov, Cavid Abstract: Son dəmir dövründə siyasi, sosial, iqtisadi və s. dəyişikliklərlə bərabər hərb sənətində də dəyişikliklərin baş verdiyini görmək olar. Yalnız yazılı mənbələrlə deyil, arxeoloji qazıntılar nəticəsində hərb sənətinə aid aş-kar edilmiş maddi-mədəniyyət nümunələri əsasında da biz bunu aydın görə bilərik. E.ə. VIII-V əsrlərə aid Soyuqbulaq nekropolundan hərb sənətinə aid tapılmış xəncərlər, qılınclar, nizələr, ox ucluqları son dəmir dövründən erkən antik dövrünə keçid mərhələsində Qərbi Azərbaycan ərazisində hərb sənəti-nin necə inkişaf etdiyi, Azərbaycanın qədim hərb sənətinin inkişafında digər dövlətlərin rolu və s. haqqında bizdə aydın təsəvvür yaranır. Soyuqbulaq nekropolunda aşkar olunmuş xəncərlərin e.ə. VIII əsr As-suriya xəncərlərinə bənzəməsi, hökmdar Sarqonun xəncəri ilə müqayisə olun-ması onu deməyə əsas verir ki, Urartu və Assuriya dövlətləri arasında Yaxın Şərq uğrunda gedən mübarizədə, inkişaf etmiş hərbi gücə malik Assuriya dövlətinin Azərbaycanın qədim hərb sənətinin inkişafında təsiri olmuşdur. Yalnız Assuriyanın deyil, digər dövlətlərin, xalqların da təsirləri Azər-baycanın qədim dövr hərb sənətində görünür. Soyuqbulaq nekropolundan ta-pılan yarpaq şəkilli nizə ucları, üçbucaq formalı ox ucluqları və s. onu deməyə əsas verir ki, e.ə. VIII-V əsrlərdə Azərbaycanın qədim dövr hərb sənətinin inkişafında Orta Asiyadan Qafqaza, Yaxın Şərqə axın edən kimmerlərin, skiflərin də təsirləri və rolları böyük olmuşdur. 2023-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/7901 Title: Xaraba Gilan və Aza şəhər yerlərinin inşaat keramikası Authors: Beydullazadə, Vüsalə Abstract: IX əsrin sonu - X əsrin əvvəllərində Azərbaycanda başlanan iqtisadi-mədəni inkişaf XII əsrdə özünün çiçəklənmə dövrünü keçirirdi. Bu inkişafda memarlığın xüsusi yeri vardır. Dünya inciləri sırasına daxil olan memarlıq abidələri mədəni inkişafın ən bariz maddi nümunələridir. Bu abidə-lərdə həndəsi ornamentlərdən ibarət mürəkkəb kompozisiyaların yaranması-na imkan verən, memarlığın yüksək inkişafının maddi sübutu olan inşaat ke-ramikasının ən nəfis nümunələri dekorativ bişmiş kərpiclərdir. Müxtəlif hən-dəsi formalarda hazırlanmış dekorativ bişmiş kərpiclər türbələrin üzərində ən mürəkkəb ornamentlərin, ərəb əlifbasının kufi xətti ilə yazıların salınmasını asanlaşdırmaqla islam mədəniyyətinin özünəməxsusluğunu nümayiş etdirir. İnşaat keramikası içərisində ornament və yazılardan ibarət üzlük blokların bərkidildiyi möhkəm divarların tikintisində istifadə edilən və ümumiyyətlə, dövrün geniş yayılmış standart tikinti materialı olan kvadrat (20x20x5 sm) formalı bişmiş kərpicləri də xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır. 2023-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/7900 Title: Azərbaycanda maddi mədəniyyət abidələrin tədqiqi (XX əsrin 1920-1940-ci illəri) Authors: Kərimova-Kocayeva, Tamilla Abstract: Məlumdur ki, Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar üçün zəmin hələ XIX əsrin ikinci yarısında yaradılmışdı. Azərbaycana gələn mütəxəssislər, məmur-lar, sadəcə olaraq, həvəskarlar ölkənin maddi mədəniyyət abidələri ilə maraq-lanırdılar. Həm də, qeyd olunduğu kimi, bəziləri bu abidələrə sikkə dəfinələ-rinin basdırıldığı yer kimi baxır, digərləri isə onlarla elmi baxımdan – ötən əsrlərin maddi mədəniyyətinin qalıqları kimi maraqlanırdılar. Həmin abidələ-rə məhz belə yanaşma nəticəsində Azərbaycanda ilk illərdə, əsasən, dəfinə axtarışı və həvəskar xarakterli arxeoloji iş yaranmışdır. Azərbaycan maddi mədəniyyət abidələri XIХ əsrdən etibarən dünyanın çox görkəmli tədqiqatçı-larının: A.Yanovski - Qəbələ (1829), Dübua de Manpere – (1834), V.N.Xa-nıkov - Bərdə, Naxçıvan ( 1848), A.Berje - Muğan (1862), Jak de Morqan-Talış (1880), E.Resler - Qarabağ və Gəncəbasar (1892-1903), V.Belk - Daşkəsən və Gədəbəy, A.A.İvanovski, Q.O.Rozendorf, V.A.Skinder, N.Vir-xov, N.V.Fyodorov, L.S.Spitsin, A.V.İoakimov, B.Şults, O.Vensal, D.Ber-man və b. diqqətini cəlb etmişdir [7, с.13]. Qeyd etmək lazımdır ki, inqilaba qədər Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar plansız və qeyri-elmi şəkildə, çox aşağı səviyyədə həvəskarlar və təsadüfi adamlar tərəfindən aparılmışdır. Qa-zıntılar Azərbaycanın qədim tarixini öyrənmək məqsədi daşımamışdı. Çox-saylı arxeoloji qazıntılar əsasən qəbir abidələrində aparılaraq, yalnız nəfis ha-zırlanmış qiymətli maddi-mədəniyyət nümunələrinin qarəti, mənimsənilməsi və ya digər ölkələrin muzeylərində nadir eksponat kimi nümayiş etdirmək məqsədini güdmüşdür. Bununla belə, etiraf olunmalıdır ki, XIX əsrin axırla-rında aparılan tədqiqatlar XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın zəngin tunc dövrü abidələrinin öyrənilməsi üçün zəmin yaratmışdır. 2023-01-01T00:00:00Z