http://hdl.handle.net/20.500.12323/7145 2026-04-04T03:29:52Z 2026-04-04T03:29:52Z Guliyev Nusretoğlu, Telman http://hdl.handle.net/20.500.12323/7147 2024-01-16T10:55:11Z 2016-01-01T00:00:00Z

Title: Rus ortodoks kilisesinin Kuzey Azerbaycandakı faaliyetleri (1828-1905) Authors: Guliyev Nusretoğlu, Telman Abstract: Çalısmamız 1828 yılında ikinci Rus-İran savası akabinde imzalanan Türkmençay Antlasmasından ,1905 Bakü Ortodoks Psikoposluğunun kurulduğu tarihe kadar olan dönemde Rus Ortodoks Kilisesinin Azerbaycandaki faaliyetlerini ihtiva etmektedir. Bu dönem Azerbaycanın tarihi-demografik, kültürel ve siyasi hayatında derin iz bırakmıs bir dönemdir. Kuzey Azerbaycanın isgalinin ardından Rusya bölgeyle ilgili stratejik bir hedef belirlemistir. Bu hedef, müstemlekeci bir yaklasımla Azerbaycanın etno-demografik yapısının değistirilmesi, Ruslastırma ve Hristiyanlastırma olmustur. Arastırmamızda genellikle Gürcistan, Azerbaycan ve Rusyanın devlet arsivlerinde bulunan ana kaynakları kullanarak Rus kilise-devlet ittifakının Azerbaycanda uyguladığı asimilasyon, Hristiyanlastırma politikalarını ayrıntılı bir sekilde ele almaya çalıstık. Moskova’da, S. Petersburg’da, Tiflis’te, Bakü’de yayınlanan birinci el kaynak niteliğindeki hesabatlar, raporlar, süreli yayınları inceledik. Azerbaycanın farklı bölgelerinde açılan kiliseler, ibadet evleri ile kiliselere bağlı misyoner okullarıyla ilgili genis bilgilere ulasarak konuyu aydınlatmaya çalıstık. Dönemin askeri tarihçilerinin, seyahatname yazarlarının, müfettis ve misyonerlerinin çesitli dergilerde yayınlanan makaleleri de çalısmamızın önemli kaynağını olusturmustur. Ayrıca Rus, Sovyet ve Azerbaycan tarihçiliğini ele alan ve çalısmamızın ana konuları arasında bulunan Azerbaycan’a Rus göçü, Ortodoks ve Tarikatçı Rus köylülerin Kafkasya’daki yasamları gibi konuları inceleyen pek çok eserden de istifa etmeye çalıstık. Bu çalısmada ilk defa ayrıntılı bir sekilde Kuzey Azerbaycan guberniyaları üzerindeki Rus Ortodoks Kilisesinin faaliyetleri incelenmis, bazı sehir ve köylerde insa edilen kiliseler ile bu kiliselere bağlı okullarda ve buralarda görev yapmıs sahıslar hakkında bilgiler sunulmustur. Kafkasyada Ortodoks Hristiyanlığı Berpa Cemiyeti ve onun Azerbaycan coğrafyasında gerçeklestirmis olduğu misyonerlik çalısmalarını arastırırken Gürcistan Devlet Arsivindeki Cemiyet arsivinden, Cemiyetin yıllara göre yayınladığı hesabatlarından yararlandık. Çar ailesinin, Rus devlet adamlarının, Kafkasya Genel Valiliğinin ve Sinod’un bu cemiyetin çalısmalarına yakın destek sağladığını da çalısmamızda ortaya koyduk. Bu vesile ile çalısmamızın ilim âleminde bundan sonra yapılacak olan Çarlık Rusyasının Azerbaycanda gerçeklestirmis olduğu Hristiyanlastırma faaliyetlerinin farklı yönlerini konu edinen arastırmalara da ısık tutacağı kanaatinde olduğumuzu da belirtmek isteriz.

2016-01-01T00:00:00Z Guliyev, Telman http://hdl.handle.net/20.500.12323/7146 2024-01-16T05:34:21Z 2010-01-01T00:00:00Z

Title: Rusyanın Azerbaycan siyaseti (1801-1813) Authors: Guliyev, Telman Abstract: Azerbaycan ve İran‘ı hâkimiyet altında tutmak isteyen Rusya‘nın tarihinde Baltık, Karadeniz ve Hazar Denizi önemli yer tutmaktadır. Azerbaycan ve güneyindeki İran‘ı hâkimiyetine almak isteyen Rusya için Hazar bölgesi siyasi ve ekonomik bir önem arz etmektedir. Çarlık Rusyası‘nın, İran‘a silah zoruyla kabul ettirdiği Gülistan Anlaşması, uluslararası hukuk kuralları ihlal edilerek imzalanmış ve sadece Rusya‘nın çıkarları göz önünde bulundurularak düzenlemiştir. Bu anlaşmanın düzenlenmesi ve imzalanması sürecine, Azerbaycan halkını ve hanlıklar yönetimini temsilen hiç kimsenin katılmadığı göz önünde bulundurulduğunda bu belgenin, meşruluğu tartışılmaktadır. Azerbaycan toprakları, Azerbaycan Türklerine sorulmadan, Rusya ve İran arasında bölünmüştür. Dolayısıyla, Kuzey Azerbaycan‘ın Rusya‘ya bağlanması, gönüllü olarak değil, silah zoruyla gerçekleşmiştir. Rusya, silah zoruyla ele geçirilen bu topraklarda kalıcı hale gelebilmek ve devam eden direnişleri durdurabilmek için, bu bölgede, yeni bir yönetim anlayışı uygulamaya başlamıştır.

2010-01-01T00:00:00Z